Przepis na tradycyjny fundament

Grzegorz Maćkowiak
Grzegorz Maćkowiak

Choć sezon budowlany w pełni, wiele osób właśnie teraz rozpoczyna prace. Każdy dom potrzebuje fundamentu, nawet ten, który przyjedzie na działkę prosto z fabryki. Najpopularniejszym rozwiązaniem są ławy i ściany fundamentowe.

To podwalina domu, której zadaniem jest przeniesienie wszystkich obciążeń z budynku na grunt. Prawidłowe zaprojektowanie i zbudowanie jego fundamentów jest gwarancją bezpieczeństwa oraz trwałości całego domu. Głębokość fundamentu zależy przede wszystkim od rodzaju gruntu, na którym się go opiera. Musi to być nośna warstwa gruntu, poniżej strefy przemarzania – zależnie od regionu Polski jest to od 80 do 140 cm poniżej poziomu terenu. Na głębokość fundamentu mają także wpływ kształt i wymiary ławy fundamentowej. Sposób posadowienie budynku określa projektant i bez konsultacji z nim lub kierownikiem budowy nie wolno zmieniać projektu.

Ławy fundamentowe

Tradycyjna ma szerokość 60-80 cm i 30-50 cm wysokości. Zbrojona jest najczęściej czterema prętami podłużnymi średnicy 12 mm ze stali żebrowanej klasy A III N. Pręty główne są połączone strzemionami z gładkiego drutu średnicy 6 mm ze stali A-0 umieszczonymi co 30 cm.

Do betonowania należy użyć mieszanki klasy minimum C16/20, najlepiej zamawianej w wytwórni. Powinno się je robić na warstwie chudziaka (beton klasy C8/10). Odgrywa on podwójną rolę – wyrównuje dno wykopu i chroni przed wyciekaniem do gruntu mleczka wapiennego z mieszanki betonowej układanej w ławach fundamentowych.

Ściany fundamentowe

Powinny być budowane z materiałów do tego przeznaczonych, czyli o odpowiedniej wytrzymałości i odporności na działanie wilgoci.

Najczęściej są murowane z bloczków betonowych 12 x 25 x 38 cm i mają grubość 25 cm. Do murowania wykorzystuje się zaprawę cementową marki M3, M5 lub M8. Należy unikać zapraw cementowo-wapiennych marki M3 i M5, ponieważ nie są ani tak wytrzymałe, ani tak odporne na zawilgocenie jak zaprawa cementowa. To tani i ogólnodostępny materiał (około 2,20 zł/szt., 70 zł/m2), jednak dość pracochłonny podczas murowania.

Bloczki izoluje się przeciwwilgociowo od wewnątrz i zewnątrz, a także ociepla. Taka dwuwarstwowa ściana fundamentowa jest najpopularniejsza, choć spotyka się również ściany jedno- i trójwarstwowe.

Alternatywą dla bloczków betonowych są bloczki keramzytobetonowe. Są lekkie, dwukrotnie większe niż bloczki betonowe (24 x 24 x 38 cm), ale mają niższą klasę wytrzymałości. Za to czas murowania ściany jest krótszy i dużo mniejsze jest zużycie zaprawy. Wymagają większej staranności wykonawczej i lepszej izolacji, bo mają dużo mniejszą odporność na zawilgocenie.

Podziemne ściany mogą też być z betonu. Przy niesprzyjających warunkach gruntowo-wodnych projektant może wybrać monolityczną konstrukcję z betonu wodoszczelnego. Cechuje ją prostota projektowania i wykonania, a uszczelnienie fundamentów jest już gotowe po zabetonowaniu. Projekt takiej konstrukcji wymaga jednak określenia szczegółowej technologii wykonania, odpowiedniego zbrojenia, uszczelniania dylatacji i połączeń oraz zastosowania dodatkowych akcesoriów. Beton wodoszczelny jest też droższy i dostępny nie we wszystkich wytwórniach.

Jeszcze innym rozwiązaniem jest połączenie techniki murowania i betonowania, czyli pustaki szalunkowe, które wypełnia się mieszanką betonową. Pustaki mają długość 50 cm i wysokość 25 cm i dostępne są w kilku szerokościach, więc łatwo dopasować je do projektowanej grubości ściany – 20, 25, 30 i 40 cm. Zestawia się je na sucho, bez użycia zaprawy, i wypełnia betonem klasy nie niższej niż C12/15.

Wykop

Prace można rozpocząć dopiero po wytyczeniu obrysu ścian przez geodetę i wpisaniu tego do dziennika budowy. Wyznaczyć można zewnętrzne krawędzie lub osie i narożniki ścian. Zakłada się tak zwane ławy drutowe. Wzdłuż nich będą później robione wykopy.

Najlepszym sposobem wykonania wykopu jest zamówienie minikoparki. W przypadku domu o nieskomplikowanej bryle potrwa to kilka godzin. Prace te można także przeprowadzić samodzielnie i wykopać ziemię ręcznie, jednak będzie to bardzo pracochłonne i długotrwałe. Jeśli będzie dużo ścian nośnych, pod które trzeba wykonać fundamenty, a buduje się na piaszczystym gruncie, warto zrobić wykop szerokoprzestrzenny, pod całym budynkiem, zepchnąć całą ziemię poza obrys domu. Rozpoczynając prace przy wykopie, zawsze na początku trzeba usunąć warstwę urodzajnej gleby, czyli humusu (20-40 cm), spod całego budynku i przewieźć ją tymczasowo w inne miejsce. Zatrzymuje ona wilgoć i zawiera substancje sprzyjające rozwojowi grzybów, więc nie powinna się znaleźć pod posadzką. Można ją potem wykorzystać przy aranżacji ogrodu.

Wykop szerokoprzestrzenny robi się do głębokości, na jakiej ma się znaleźć spód ław fundamentowych, lub do ich górnego poziomu. Pod ławy robi się wtedy osobny, głębszy wykop, pamiętając, żeby doliczyć 10 cm na podkład z chudego betonu. Podczas prac niezbędna jest też stała kontrola osi i poziomu wykopu. Prace nie powinny się odbywać w dni deszczowe. Jeśli jednak zaskoczy nas deszcz, a grunt jest gliniasty, wykop może się zamienić w basen. Po odpompowaniu wody należy niezwłocznie usunąć rozmiękłą glinę do głębokości 5-15 cm (zależnie od stopnia plastyczności gruntu), a na dnie wykopu od razu ułożyć warstwę chudego betonu, który zabezpieczy grunt przed ponownym rozmięknięciem.

Jeśli koparka zrobi zbyt głęboki wykop, trzeba uzupełnić go ręcznie do wyznaczonego poziomu. Jeżeli jednak warstwa ta będzie grubsza niż 10 cm, dosypany grunt lepiej zagęścić mechanicznie.

Budowanie ławy

W wykopie układamy mniej więcej 10-centymetrową warstwę chudziaka. Warto zrobić to w odpowiednio wypoziomowanym deskowaniu, aby nie tracić potem czasu na poziomowanie szalunków ławy. Deskowanie do chudziaka wykonujemy najczęściej z wąskich desek. Ustawiamy je za pomocą niwelatora lub poziomnicy, żeby na całym obrysie budynku uzyskać odpowiedni poziom posadowienia fundamentów. Deski łączymy wbijanymi w grunt na minimum 20 cm zaostrzonymi „laszkami” i obsypujemy je z zewnątrz ziemią, aby przeciwdziałać siłom rozpierającym deskowanie podczas betonowania. Chudziak zamawiamy w wytwórni lub robimy na miejscu w betoniarce. Gdy stwardnieje, ustawiamy właściwe deskowanie ław bądź montujemy elementy gotowego systemu szalunkowego.

Jeszcze przed betonowaniem niezbędna jest kontrola położenia osi ławy oraz przekątnych w całym obrysie. Szalunki należy zabezpieczyć rozpórkami bądź ankrami przed rozpierającą siłą mieszanki betonowej. Wewnętrzną stronę deskowania warto posmarować preparatem antyadhezyjnym, aby nie przykleiły się do betonu. Jeśli przez ławę ma przechodzić rura kanalizacyjna lub wodna, powinno się przeprowadzić przez deskowanie rurę osłonową, żeby później uniknąć odkopywania i przewiercania bądź podkopywania fundamentów.

W trakcie układania szalunków można przygotowywać zbrojenie. Pręty główne połączone strzemionami rozmieszcza się w wykopie na betonowych listwach dystansujących, które zapewnią odpowiednie otulenie zbrojenia od dołu, o grubości przynajmniej 5 cm. Zbrojenie powinno być umieszczone centralnie w osi pod naziemną ścianą nośną. Ważne jest także zastosowanie dodatkowych prętów wygiętych pod kątem prostym, które łączą zbrojenie w narożnikach ław. Przed ułożeniem betonu kierownik budowy zawsze powinien sprawdzić, czy zbrojenie jest wykonane zgodnie z projektem.

Do zrobienia ław i stóp fundamentowych najlepiej użyć betonu gotowego z wytwórni. Zaoszczędzi to sporo czasu oraz zagwarantuje, że mieszkanka będzie odpowiednio mocna. Podczas układania mieszanki w formie z desek niezbędne jest jej wibrowanie, aby ją zagęścić i usunąć z niej pęcherze powietrza.

Ławy można rozdeskować najwcześniej po dwóch dniach (w okresie letnim), a mniej więcej po tygodniu można budować na nich ściany fundamentowe.

Przepis na tradycyjny fundament

Większość niepodpiwniczonych domów – niezależnie od technologii, w jakiej buduje się ściany – posadawia się na tradycyjnych fundamentach

fot. Andrzej Szandomirski

W artykule znajdziesz:

  • wyjaśnienie, jak wyglądają poszczególne etapy budowania fundamentów: wykopy, budowanie i izolowanie ławy, wznoszenie i izolowanie ścian fundamentowych, zasypywanie wykopów
  • rysunki techniczne pokazujące prawidłowe rozwiązania fundamentów na różnych rodzajach gruntu
  • odpowiedź na pytanie, jakie są rodzaje ścian fundamentowych
  • informacje o typowych błędach podczas budowy fundamentów
zamkniety
Aby przeczytać cały artykuł, kup dostęp do Muratora ONLINE

Będziesz korzystać z całego Murator.pl, w tym archiwum, dodatków i wydań specjalnych

Wydanie: Murator 8/2017 Tekst Grzegorz Maćkowiak
warto przeczytać
tematy z okładki